Ceny energii elektrycznej w Polsce rosną w tempie, które porównywalne jest z sytuacją w Wielkiej Brytanii. Według danych GUS, w 2022 roku średnia cena kWh dla gospodarstw domowych wzrosła o ponad 50% w porównaniu z 2021 rokiem, osiągając poziom bliski 1,20 zł za jednostkę. W kontekście brytyjskim warto zauważyć, że w tym samym okresie Brytyjczycy płacili średnio 24 pence za kWh, co w skali roku przekłada się na znacznie większe koszty dla gospodarstw, zwłaszcza w przypadku domów o niższej efektywności energetycznej.
Kryzys energetyczny, który dotknął zarówno Polskę, jak i Wielką Brytanię, wynika z kompleksowego kryzysu globalnego – od wojen na Ukrainie po pandemię i słabnący handel gazowym. W Polsce, gdzie 80% zapotrzebowania na energię pokrywa się z importu gazu, sytuacja stała się szczególnie krytyczna. Brytyjczycy, z drugiej strony, zmuszeni byli do radzenia sobie z problemami związanymi z zamknięciem portów w Chinach oraz ograniczeniami w dostawach energii z Rosji. W obu krajach decydenci musieli szybko wprowadzać nowe rozwiązania, aby unieść obciążenia dla obywateli i przedsiębiorstw.
Podatki i wsparcie dla gospodarstw domowych: różnice w podejściu
W Wielkiej Brytanii rząd wprowadził szereg programów wsparcia dla domowych użytkowników energii, w tym tzw. “Energy Bill Relief Scheme”, który obniżył koszty dla 80% gospodarstw domowych. Według danych Oficjalnej Statystyki Brytyjskiej, w pierwszym półroczu 2022 roku rząd przeznaczył ponad £10 miliardów na pomoc energetyczną. W Polsce natomiast, pomimo podobnych problemów, wsparcie dla gospodarstw domowych było mniej ambitne. W 2022 roku rząd wprowadził tylko tymczasowe obniżenie podatku VAT na energię elektryczną do 5%, co jednak nie zrekompensowało znacząco wzrostu cen.
Jednak w ostatnich miesiącach sytuacja zaczęła się zmieniać. Ministerstwo Finansów zapowiedziało wprowadzenie stałego obniżenia podatku VAT na energię elektryczną do 8%, co ma pomóc gospodarstwom domowym w obniżeniu kosztów. W porównaniu z brytyjskim modelem, polskie rozwiązanie jest jednak ograniczające – nie dotyczy ono energii gazowej i nie obejmuje wsparcia dla przedsiębiorstw. Brytyjczycy natomiast, dzięki bardziej kompleksowemu podejściu, potrafili zminimalizować skutki kryzysu dla gospodarstw domowych.
- W 2022 roku średnia cena kWh dla gospodarstw domowych w Polsce wzrosła do 1,20 zł, podczas gdy w Wielkiej Brytanii wynosiła 24 pence (~0,60 zł).
- Rząd Brytyjczyków przeznaczył ponad £10 miliardów na pomoc energetyczną w pierwszym półroczu 2022 roku.
- W Polsce wprowadzono tymczasowe obniżenie VAT na energię elektryczną do 5%, co nie zrekompensowało wzrostu cen.
- Polski rząd zapowiedział stałe obniżenie VAT na energię elektryczną do 8%, ale nie obejmuje ono wsparcia dla gazu ani przedsiębiorstw.
- Według danych GUS, 80% zapotrzebowania Polski na gaz pochodzi z importu.
Przedsiębiorstwa w obliczu wysokich kosztów: jak Brytyjczycy radzą sobie z transformacją
Kryzys energetyczny nie dotyczył tylko gospodarstw domowych, ale również przedsiębiorstw. W Wielkiej Brytanii rząd wprowadził programy wsparcia dla sektora przemysłowego, w tym tzw. “Energy Saving Grants”, które pomogły firmom w modernizacji instalacji i redukcji zużycia energii. Według danych National Grid, w 2022 roku przedsiębiorstwa w Wielkiej Brytanii oszczędzały średnio 15% energii dzięki tym programom.
W Polsce sytuacja jest bardziej skomplikowana. Rząd wprowadził jedynie tymczasowe ulgi podatkowe dla przedsiębiorstw, które nie zawsze były wystarczające. Brytyjczycy natomiast, dzięki bardziej elastycznym regulacjom, potrafili skuteczniej wspierać transformację energetyczną. W Wielkiej Brytanii rząd wprowadził również obowiązek audytu energetycznego dla większych przedsiębiorstw, co pomogło w identyfikacji obszarów do poprawy efektywności energetycznej.
Perspektywy na przyszłość: jak Polska może się przygotować?
Kryzys energetyczny pokazuje, że Polska musi szybciej inwestować w alternatywne źródła energii i poprawiać efektywność energetyczną. Według raportu Polskiej Agencji Energii, w 2023 roku Polska może osiągnąć 60% zrównoważonego źródła energii, jednak wciąż zależy od szybkich decyzji rządowych. Brytyjczycy, dzięki inwestycjom w energię odnawialną i modernizacji sieci energetycznej, potrafili zminimalizować ryzyko związanego z kryzysem energetycznym.
W obliczu rosnących cen energii, Polska powinna rozważyć wprowadzenie bardziej ambitnych programów wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Warto również rozważyć wprowadzenie stałych obniżek podatku VAT na energię odnawialną, aby przyspieszyć rozwój tego sektora. Brytyjczycy pokazali, że skuteczne wsparcie energetyczne może być kluczem do przetrwania kryzysu, dlatego warto przyjrzeć się ich modelowi i dostosować go do polskich realiów.